IPB

Chào mừng khách quý đã tới thăm ! ( Đăng nhập | Đăng ký )

 
Closed TopicStart new topic
> MAI VƯƠNG, Biên Soạn: Ô. PHAN VĂN LÍT
BenTreHome
post Mar 18 2014, 01:40 AM
Gửi vào: #1


Advanced Member
***

Nhóm: Tech_Member
Bài viết đã gửi: 2,106
Tham gia: 21-November 07
Thành viên thứ: 622





MAI VƯƠNG


( Mai Việt Nam – Mai thế giới – Bạch Mai đình Phú Tự, xã Phú Hưng, tỉnh Bến Tre)



Biên Soạn: Ông PHAN VĂN LÍT, Cựu Học Sinh Trung Học Kiến Hòa 1959



Mai là giống cây mọc hoang đã được người Việt tìm thấy xung quanh vùng núi Yên Tử, nhiều nhất trong các khu rừng dãy Trường Sơn; các vùng cát trắng ven biển miền Trung vào tận miền Nam như Tây Ninh, Đồng Nai, Biên Hòa và rải rác mọc trên Thất Sơn (Bảy núi) của Châu Đốc.

---


Ngược dòng lịch sử năm 1306, Vua Trần Anh Tông “thuận ý gả công chúa Huyền Trân cho Vua Chiêm là Chế Mân để đổi lấy hai châu Ô và châu Ri. Năm 1307 Vua nhận hai châu và đổi tên là Thuận Châu và Hóa Châu, rồi sai quan là Đoàn Nhữ Hài vào Kinh lý và đặt quan cai trị” (1). Có lẽ đây là thời gian cho những đợt di dân Việt đầu tiên vào phương Nam khai hoang và lập làng để sinh sống. Tuy xa đất Bắc nhưng lòng không quên những lễ tục trọng đại của Ông Bà xưa để lại là phong tục cúng Tết Nguyên Đán.

Trên bàn thờ gia tiên ngoài những trái cây nhan đèn, nhà nào cũng tìm một vài cành hoa để thế cành Đào miền Bắc vừa thờ cúng vừa trang trí trong nhà cho đẹp mắt. Cây Mai đã được lưu dân lên rừng đốn củi hoặc săn bắn đã tìm thấy trước. Một rừng hoa vàng nở rộ ngày xuân và hương thơm lan tỏa cả một vùng rộng lớn. Họ chặt đem về cắm vào ống tre có chứa nước để giữ cho cành Mai sống lâu và hoa tươi thắm. Mai là loài cây sống chịu đựng mọi vùng đất khô cằn thiếu chất dinh dưỡng nhưng rễ vẫn mọc sâu vào lòng đất để sinh tồn. Mai cũng chống lụt bão và không dễ tróc gốc gãy ngã. Hoa mai vàng hương thơm thoang thoảng, màu vàng thuộc hành thổ tượng trưng cho sự mai mắn, giàu sang, hạnh phúc và thịnh vượng. Màu vàng cũng chỉ dành riêng cho hoàng gia và tôn giáo. Đời sống cây Mai cũng giống như người Việt Nam dù gặp bất cứ hoàn cảnh nghiệt ngã nào họ vẫn chịu đựng và vươn lên.

Ông Bà xưa đặt tên cho con cháu, cây cối, chim thú …đều có ý nghĩa, tên Mai (Hồng Mai, Bạch Mai, Huỳnh Mai, Hoa Mai, Ngọc Mai, Tuyết Mai, Phương Mai, Nguyệt Mai) cũng không ngoài thông lệ theo niềm tin cho sự mai (may) mắn hưng thịnh quanh năm “mua mai (may) bán đắc”. (Dân Nam Bộ phát âm không phân biệt i hoặc y)

User is offlineProfile CardPM
Go to the top of the page
+Quote Post
BenTreHome
post Mar 18 2014, 02:08 AM
Gửi vào: #2


Advanced Member
***

Nhóm: Tech_Member
Bài viết đã gửi: 2,106
Tham gia: 21-November 07
Thành viên thứ: 622





Mai vàng (Huỳnh Mai) của Việt Nam


Cây Mai vàng có tên khoa học (Ochnaceae) họ Mai và Giống (Ochna) Mai. Cây Mai (Ochna) được nhà Thực Vật Linnaeus tìm năm 1753 từ nguồn gốc chữ Ochne của người Hy Lạp có nghĩa là cây Lê rừng (Wild pear) vì lá của cây Lê và cây Mai giống nhau.

---


Mai thuộc loài đại mộc hoặc tiểu mộc có nhiều nhánh lớn nhỏ và có loại nhiều cây con mọc từ gốc cây mẹ. Lá mọc từ những nhánh nhỏ hình bầu dục đầu hơi nhọn, không lông, bìa lá bao xung quanh răng cưa khít hoặc răng cưa bén. Gân chính chạy dài từ cuống xuống chót lá, các gân phụ từ 8 đến 10 cặp chạy ra hai phía tạo những đường dúm làm cho mặt lá không bằng phẳng. Có loại lá trơn và láng. Hoa búp màu xanh dợt, lúc nở 5 cánh mỏng màu vàng có cuống dài và 5 lá đài màu xanh. Giữa hoa có nhiều tiểu nhụy màu vàng cam bao quanh chính giữa một cái vòi nhụy mọc dài hơn các tiểu nhụy. Những cánh hoa vàng rơi rụng sớm còn để lại đài hoa 5 cánh và có từ 1 đến 10 quả nhân cứng xoay quanh đế hoa.

Cũng có loài Mai núi có hoa nở từ 5 đến 18 cánh. Ngày nay các Nghệ Nhân cây cảnh ghép các loài Mai tạo cho chúng ra hoa hơn 100 cánh nở chồng cao như bông Cúc. Mai cũng có dược tính nhưng chưa rõ có chất gì “có tính vỏ đắng (chưa rõ chất gì) bổ đường tiêu hóa” (2).





User is offlineProfile CardPM
Go to the top of the page
+Quote Post
BenTreHome
post Mar 18 2014, 05:35 AM
Gửi vào: #3


Advanced Member
***

Nhóm: Tech_Member
Bài viết đã gửi: 2,106
Tham gia: 21-November 07
Thành viên thứ: 622





17 Loài Mai của Việt Nam


1- Mai vàng Yên Tử: Hoa nở không nhiều, mọc trong rừng “Đại lão Mai vàng”, mọc len lõi trong các khe đá xung quanh núi Yên Tử (Bắc phần)

2- Mai 5 cánh, Huỳnh Mai: Tên Khoa học Ochna integerrima: hoa màu vàng 5 cánh mỏng, đến mủa trổ hoa hương thơm tỏa cả một vùng. Chúng mọc từ Quảng Nam, Đà Nẵng, Khánh Hòa và trên dãy Trường Sơn. Vùng Thất Sơn (Bảy núi) thuộc Châu Đốc cũng tìm thấy loài Mai 5 cánh mọc rải rác và không tập trung như các tỉnh miền Trung.



3- Mai Núi: Hoa vàng từ 5 đến 18 cánh. Chúng mọc trên núi vùng Tây Nguyên.



4- Mai Tỷ Muội: Có từng chùm từ 20 đến 30 hoa, mỗi hoa có 12 cánh. Chúng mọc trên vùng cao nguyên Liangbiang Lâm Đồng.


Hoa mai “Tỷ muội”.

5- Mai Châu (mai trâu): Hoa nở lớn, cánh to màu vàng rực, mỗi đóa hoa có đường kính hơn 5 cm.

6- Mai Chùm Gửi, Mai Tỳ Bà, Mai Vương: loài Mai sống nhờ trên cây khác, một nửa phần rể sống nhờ vào lòng đất. Thân gồ ghề cứng và da nổi u nần.

7- Mai Chủy: Đại mộc, lá rộng xanh bóng có răng cưa. Hoa mọc thành chùm ( chủy có nghĩa là chùm) xen lẫn nhau dày đặc.

8- Mai Cà Ná: Tiểu mộc, èo uột, cành giòn dễ gãy. Chúng mọc vùng biển Cà Ná.

9- Mai Vĩnh Hảo: Thân cứng lá nhỏ, hoa to và phẳng rất lâu tàn. Chúng mọc nơi có nguồn nước suối tốt thiên nhiên “nước suối Vĩnh Hảo” thuộc xã Vĩnh Hảo huyện Tuy Phong tỉnh Bình Thuận.

10- Mai Liễu: Cành Mai rũ xuống như cành liễu, hoa trổ ít, lá nhọn và nhỏ như lá liễu.

11- Mai Nhọn: Lá dài và nhọn, nụ hoa và cánh hoa cũng có hình dạng tương tự như lá.

12- Mai Động, Mai Sẻ: Mọc vùng cát trắng ven biển. Hoa trổ thưa thớt, Mai trổ 5 cánh là Mai Sẻ và Mai trổ hơn 5 cánh là Mai Động. Chúng mọc rãi rác từ Quảng Bình, Quảng Trị vào các vùng duyên hải miền Trung. Có khi tìm gặp ở các vùng đồi cát trắng như Tây Ninh, Đồng Nai và Biên Hòa.

13- Hoàng Mai, Lạp Mai: Lạp là nói tắt chữ Lạp nguyệt là tháng chạp. Trong năm Mai chỉ nở một lần cuối tháng chạp (tháng 12 âm lịch). Chúng mọc trong các khu rừng dãy Trường Sơn các tỉnh Quảng Nam, Đà Nẵng và Khánh Hòa.

14- Mai Hương, Mai Thơm, Mai Ngự: Hoa nở tỏa mùi hương rất thơm. Trồng ở Bến Tre và Huế. Mai ngự được trồng trong hoàng cung và được các hoàng tộc rất ưa chuộng.

15- Mai Giảo: Giống Mai ghép từ nhiều loại Mai khác nhau trên cùng một gốc cây Mai vàng để cho ra đời giống hoa có nhiều cánh, nhiều màu vàng, trắng và hồng.

16- Mai Ngũ Phúc: Do ông Nguyễn Tiến Tài trồng ở Tây Ninh. Ông dùng gốc cây Mai nhiều cánh ghép với Mai rừng sau gần 30 năm uốn sửa thành 5 nhánh và đặt tên Ngũ Phúc. Hoa màu vàng có khoảng 150 cánh và không có nhụy.

* Trong nhóm Mai nhiều cánh có Mai Cửu Long, Mai Huỳnh Tỷ 24 cánh, Mai Cúc Thủ Đức 24 tới 32 cánh, Mai Gò Đen 48 cánh và Mai Bến Tre từ 120 tới 150 cánh.



Theo các nghệ nhân ghép Mai cho biết: “do thời tiết, do cách trồng, do lai tạo hoặc chọn lọc tự nhiên, do nở trái mùa nên phát sinh ra nhiều loại hoa kỳ lạ, có khi nhiều cánh, có khi ít cánh, có khi không ra được cánh mà chỉ ra núm nhụy thôi”.

17- Bạch Mai: Hoa 12 cánh màu trắng, cây Mai phát triển rất yếu, khó trồng chỉ ghép vào gốc Mai vàng giúp nhánh Bạch Mai mới sống mạnh. Tìm thấy vùng Bến Tre, Hà Tiên và vùng núi Bà Đen tỉnh Tây Ninh.



* Mai Tứ Quí, Mai Đỏ, Nhị Độ Mai: Là giống Mai nhập từ Nam Phi Châu nên không được xếp tên với Mai Việt Nam. (Phạm Hoàng Hộ, Cây cỏ Việt Nam, tập 1 có ghi: Ochna atropurpurea; Mai đỏ … Trồng vì hoa và phát trái đẹp, gốc Nam Phi Châu) (4).

User is offlineProfile CardPM
Go to the top of the page
+Quote Post
BenTreHome
post Mar 18 2014, 09:25 PM
Gửi vào: #4


Advanced Member
***

Nhóm: Tech_Member
Bài viết đã gửi: 2,106
Tham gia: 21-November 07
Thành viên thứ: 622





90 Loài Mai thế giới

Hiện nay các nhà khoa học Thực Vật đã tìm được khoảng 90 loài Mai đang mọc trong các vùng nhiệt đới, bán nhiệt đới như trên các hòn đảo Mascarene, các quốc gia Phi Châu và Á Châu. Quốc gia Nam Phi có 12 chủng loại, 20 chủng loại khác tìm thấy vùng phía Nam Phi Châu bao gồm hai quốc gia Zimbabwe và Mozambique.

Năm 2002 Sở bảo tồn Thực Vật khuyến cáo có 2 loài Mai sắp tuyệt chủng là Ochna afzelioides và Ochna beirensis. Cũng có 2 loài Mai của vùng Nam Phi Châu được phổ biến nhiều nơi như: Ochna pulchra và Ochna serulata. Ba trường hợp có một loài Mai có hai hoặc ba tên khác nhau như:

1- Ochna squarrosa tên khác Ochna jabotapita
2- Ochna thomasiana tên khác Ochna Kirkii
3- Ochna serrulata tên khác Ochna multiflora và tên khác Ochna atropurpurea (Mai Tứ Quí, Mai Đỏ, Nhị Độ Mai trồng ở Việt Nam).

Bảng tên khoa học các cây Mai Việt Nam và thế giới
1- Ochna afzeli
2- Ochna afzelioides (S. Africa: Zimbabwe)
3- Ochna andamarica
4- Ochna angustata
5- Ochna arborea: lá xanh quanh năm, cây cao khoảng 12m, lá tròn dài, hoa chùm màu vàng lợt. Hoa trổ từ tháng tám đến tháng giêng. Ochna arborea mọc các vùng Limpopo, Mpumalanga, KwaZulu – Natal và Eastern Cape, đôi khi tìm thấy vùng Swaziland, Zimbabwe và Mozambique.
6- Ochna arborea var. ‘Arborea’: lá nhỏ có răng cưa, cuống hoa ngắn khoảng 15mm. Ochna arborea var. ‘Arborea’ mọc ở vùng đất thấp trong rừng.
7- Ochna arborea var. ‘Oconnorii’: Lá lớn và dài khoảng 68 đến 170mm và có răng cưa sâu. (S. Africa: South Africa tới vùng Eastern Cape, Kwazulu – Natal, Mpumalanga, Limpopo, Swaziland, Zimbabwe, Mozambique)
8- Ochna atropurpurea: bông lớn mọc các vùng Zimbabwe, Mozambique (Nam Phi Châu) và Việt Nam nhập vào trồng ( Mai Tứ Quí, Nhị Độ Mai)

Việt Nam gọi tên là Mai Đỏ, Nhị Độ Mai và Mai Tứ Quí. Hoa rụng còn lại đài hoa 5 cánh khép lại màu xanh sẽ chuyển dần sang màu đỏ nhạt. Sau khi các quả non bên trong tăng trưởng, đài hoa sẽ nở rộng ra và chuyển sang màu đỏ đậm. Hạt nhân cứng chín màu đen nên gọi là Mai Đỏ. Loại Mai nở 2 lần từ bông vàng đến đài hoa đỏ nên có tên Nhị Độ Mai. Bốn mùa xuân hạ thu đông hoa nở lác đác nên có tên Mai Tứ Quí.



9- Ochna awrrulata
10- Ochna barbosae
11- Ochna barbarosae (S. Africa: South Africa tới vùng KwaZulu – Natal, Zimbabwe, Mozambique)
12- Ochna beddomei
13- Ochna beirensis (S. Africa: Mozambique)
14- Ochna brevipes
15- Ochna cinnabarina (S. Africa: Zimbabwe)
16- Ochna confusa: nhiều than mọc thành lùm khoảng 2m, nhánh mọc thẳng, lá nhỏ màu xanh dáng thon dài và có răng cưa. Sáu hoa nở thành một chùm màu vàng bắt đầu từ tháng tám đến tháng mười. Ochna confusa mọc trên đồi vùng Mpumalanga, đôi khi mọc các vùng khác như: Zambia, Zimbabwe, Malawi, Mozambique và Tanzania.
17- Ochna crocea
18- Ochna cyanophylla: lá màu xanh dợt (S. Africa tới vùng Zimbabwe)
19- Ochna fruticulosa
20- Ochna gambleoides: lá lớn (S. Africa: Zimbabwe)
21- Ochna gambostigmata: mọc thành lùm, ít khi gặp loại cây cao 6m. Lá mọc so le hình thon dài và có răng cưa xung quanh rìa lá. Hoa màu vàng trổ từ tháng chín đến tháng ba. (Mpumalanga, KwaZulu – Natal và Swaziland)
22- Ochna glauca: lá xanh (S. Africa tới vùng Limpopo, Nort West, Botswana)
23- Ochna grandis
24- Ochna harmandi
25- Ochna holstii (S. Afica: South Africa tới vùng Eastern Cape, KwaZulu – Natal, Mpumalanga, Limpopo, Swaziland, Zimbabwe, Mozambique)
26- Ochna jabotapita (Ceylon)
27- Ochna inermis (S. Africa: south Africa tới vùng Mpumalanga, North West, Limpopo, Botswana, Zimbabwe, Mozambique)
28- Ochna indica
29- Ochna integerrima (mai vàng 5 cánh Việt Nam)
30- Ochna Kirkii (Mozambique, East Africa)
31- Ochna leptoclada (S. Africa: Zimbabwe, Mozambique)
32- Ochna lucida
33- Ochna macrocalyx (S. Africa: Zimbabwe)
34- Ochna mauritiana
35- Ochna mossambicencis (Mozambique, East Africa)
36- Ochna multiflora
37- Ochna natalitia: lùm cây nhỏ nhiều nhánh, lá xanh quanh năm, tìm thấy loài mai mọc nhô lên trong những bụi rậm trên núi. Vỏ cây màu sậm nổi u rần. Lá mọc so le, mỗi chiếc lá dài từ 50 đến 200mm và chiều ngang từ 10 đến 45mm. Lá non màu xanh đậm và đến mùa xuân là đổi màu thành đỏ. Hoa mọc thành chùm lớn và màu vàng tươi. Thời gian mai ra hoa từ tháng chín đến tháng mười hai. Ochna natalitia tìm thấy ở vùng Limpopo, North West, Gauteng, KwaZulu – Natal và Eastern Cape; đôi khi các vùng khác như Swaziland, Zimbabwe và Mozambique.

38- Ochna obtusata (Sri Lanka, India)
39- Ochna parviflora
40- Ochna polyneura (S. Africa: South Africa tới vùng Zimbabwe, Mozambique)
41- Ochna pretoriensis (S. Africa: South Africa tới vùng Mpumalanga, Gauteng, North West, Limpopo)
42- Ochna pruinosa
43- Ochna puberula (S. Africa: South Africa tới vùng Limpopo, Zimbabwe, Mozambique)
44- Ochna pulchra: vỏ tróc (S. Africa: South Africa tới vùng Mpumalanga, Gauteng, North West, Limpopo, Botswana, Namibia, Zimbabwe, Mozambique)
45- Ochna pygmaea (S. Africa: Zimbabwe)
46- Ochna richardsiae (S. Africa: Zimbabwe)
47- Ochna rovumensis (S. Africa: South Africa tới vùng Zimbabwe, Mozambique)
48- Ochna rufescens
49- Ochna schweinfurthiana (S. Africa: South Africa tới vùng Zimbabwe)
50- Ochna serrulata (S. Africa: South Africa tới vùng Western Cape, Eastern Cape, KwaZulu – Natal, Mpumalanga, Limpopo, Swaziland)


Ochna serrulata

51- Ochna thomasiana
52- Ochna wallichii
53- Ochna wightiana

* Người viết tìm chưa đủ tên 90 loài Mai

Việt Nam có 2 loại cây mang trùng tên Mai như cây Bạch Mai và Mai Chiếu Thủy tuy không cùng họ hàng với cây Mai vàng. Có lẽ người xưa thấy hoa đẹp có mùi thơm cứ đặt tên Mai, khoảng thời gian từ thế kỷ 15 và 16, các nhà khoa học Thực Vật bắt đầu phân loại hai cây cùng họ có những đặc điểm giống nhau như: hoa, nhụy, trái, lá, thân cây… Cho đến thế kỷ 19 và 20 nhiều kỹ thuật được phát triển để nghiên cứu thực vật bao gồm kính hiển vi, phân tích nhiễm sắc thể và phân tích hóa học Thực Vật. Trong 20 năm cuối thế kỷ 20, DNA được dùng để phân loại thực vật một cách chính xác hơn.

Ngày 21-8-2001 Văn phòng Horticultur của Balboa Park nhận E. mail San Diego Natural History Museum có 8 họ cây (Family) đổi tên mới, trong đó có họ Guttiferae (họ Bứa của Việt Nam) thành tên mới la Hypericaceae (họ Ban)

Cũng có trường hợp Giống (Genus) cây Đỗ Quyên (Rhododendron) cũng bị chia làm 2 giống. Năm 1834 các nhà khoa học Thực Vật khám phá sự khác biệt giống Đỗ Quyên như sau:

1- Rhododendron: lá xanh quanh năm và trổ hoa có 10 nhụy
2- Azalea (tên mới tách ra từ Rhododendron): lá rụng theo mùa và trổ hoa có 5 nhụy

Những họ cây các nước thường xuyên được điều chỉnh họ tên trong khi Việt Nam có 3 cây Mai có họ tên khoa học Thực Vật không giống nhau







Ochna L.
Family: Ochnaceae (Ochna genus)
Common names : wild planes, mickey-mouse plants

User is offlineProfile CardPM
Go to the top of the page
+Quote Post
BenTreHome
post Mar 19 2014, 06:49 PM
Gửi vào: #5


Advanced Member
***

Nhóm: Tech_Member
Bài viết đã gửi: 2,106
Tham gia: 21-November 07
Thành viên thứ: 622





Cây Bạch Mai của đình Phú Tự, xã Phú Hưng, tỉnh Bến Tre


Theo truyền thuyết, Đại Nguyên Soái Nguyễn Phúc Ánh (Vua Gia Long 1762 - 1820) trên đường bôn tẩu do quân Tây Sơn đuổi giết, Ông thấy một cây nở hoa trắng có mùi thơm nên đặt tên là Nam Mai (cây mù u)

Tên cây Bạch Mai (cây mù u) có từ lúc nào ? Có lẽ những bài thơ vịnh Cây Mai của nhóm Bạch Mai Thi Xã lan truyền trong dân gian nên quen gọi là Cây Bạch Mai ? Bạch Mai Thi Xã do Tôn Thọ Tường (1825 - 1877) và Phan Văn Trị (1830 - 1910) sáng lập tại Gia Định .Số hội viên gồm những nhà thơ sinh sống ở Phương Nam như Trương Hảo Hiệp (1795 - 1851), Bùi Hữu Nghĩa (1807 - 1872), Hồ Huân Nghiệp (1829 - 1864), Nguyễn Thông (1827 - 1884) và Trần Thiện Chánh (1822 - 1874). Xu hướng thơ của nhóm là ca ngợi cảnh đẹp thiên nhiên và đề cao thú vui nhàn hạ của Kẻ Sĩ . Mỗi tháng họp một lần vào tuần trăng sáng, mỗi thi nhân tự mang túi thơ bầu rượu cùng gặp nhau trên đồi Cây Mai để ngâm vịnh và vui thú cảnh sông nước Bến Nghé Đồng Nai . Vì Thi Xã không có quy định theo nội quy bắt buộc nên những thi phẩm không được khắc in, và trải qua nhiều biến cố chiến tranh nên chỉ còn sót lại ít bài thơ của thi sĩ . Khi thực dân Pháp xâm lược đánh chiếm ba tỉnh Miền Đông và Miền Tây Nam Phần, Bạch Mai Thi Xã hoàn toàn tan rã. Các thi nhân không còn sáng tác những bài thơ tả tình tả cảnh mà biến những câu thơ, bài phú thành những áng văn thơ kêu gọi lòng yêu nước và ủng hộ kháng chiến chống ngoại xâm (ngoại trừ Tôn Thọ Tường).

Từ năm 1859 đến 1860, quân Pháp đánh chiếm Chùa Cây Mai và đóng đồn, Tôn Thọ Tường có vịnh bài thơ "Cám Cảnh Chùa Cây Mai" như sau:

Cám cảnh cây Mai cách dưới đèo
Mười phần trong sạch phận cheo leo
Sương in tuyết đóng càng thưa thớt
Xuân tới thu về nỗi quạnh hiu
Lặng lẽ chuông quen còn bóng xế
Tò te kèn lạ mặc trời chiều
Những tay rượu thánh thơ thần cũ
Trông cảnh bao nhiêu, tiếc bấy nhiêu



Nhờ bài thơ Cám Cảnh Chùa Cây Mai để dò tìm theo bản đồ tỉnh Gia Định vẽ năm 1815 của Trần Văn Học có ghi tên chùa nửa chữ Hán nửa chữ Nôm "Cây Mai Tự". Chính Tôn Thọ Tường đã nhầm lẫn Cây Bạch Mai cũng như cuộc đời của Ông trót lỡ lầm theo Pháp . Những Cây Bạch Mai của Chùa Cây Mai là loại cây gì ?

Năm 1960, tại Sài Gòn xuất hiện những bài viết tranh luận trên một số báo chí đề cập tới Cây Hoàng Mai và Cây Bạch Mai . Tác giả bài viết xác nhận bài thơ vịnh Cám Cảnh Chùa Cây Mai của Tôn Thọ Tường chính là cây Mai còn sống trên đồn Cây Mai (xưa là Cây Mai Tự). Trên đỉnh đồi chỉ còn có một cây Mai trổ hoa màu trắng do phái bộ ngoại giao của vua Minh Mạng đem từ Trung Hoa về.

Thời gian quân Pháp chiếm đóng đồn, cây Mai không trổ hoa đến tháng 12-1955 khi Pháp giao trả đồn Cây Mai cho chính phủ Việt Nam Cộng Hòa, cây Mai mới sống lại đâm chồi nẩy lộc nở hoa thơm. Vì muốn thấy đích xác Cây Bạch Mai, nhà vạn vật học đến gặp Thiếu Tá Sử Gia Phạm Văn Sơn đang làm Chỉ Huy Trưởng Trường Quân Báo Chiến Tranh Tâm Lý (thành lập 25-11-1955) và được hướng dẫn đi xem Cây Bạch Mai . Sau khi quan sát Cây Bạch Mai, Ông ta nói:"Cây Bạch Mai ở đồn Cây Mai không phải là cây Mai thật. Đúng ra, đó là cây Mù U". Giống Mù U ở Nam Phần như vùng núi Bà Đen (tỉnh Tây Ninh), Đồn Cây Mai (Chợ Lớn),chùa Giác Duyên (Chợ Lớn), Đình Phú Tự (xã Phú Hưng, tỉnh Bến Tre) và lăng Mạc Cửu (Hà Tiên)


Năm 2011 người viết có về Bến Tre, luôn tiện đường xe ghé thăm cây Bạch Mai của đình Phú Tự xã Phú Hưng.

Cây Bạch Mai còn có tên Nam Mai, Nam Khê, Mai Mù-u cổ thụ hơn 300 tuổi. Theo người dân ấp Phú Tự xã Phú Hưng thành phố Bến Tre kể: “đời Vua Minh Mạng Nguyễn Phước Đảm (1791-1841), khi chọn đất cất đình đã thấy cây Bạch Mai mọc xanh tươi tốt”. Cây mọc thành chùm nhiều nhánh to, lá nhỏ hơn và như lá mù u. Ngày nay cây mẹ không còn vì mưa bão, chỉ còn lại 9 (12?) cây con sần sùi mọc tua tủa, bên cạnh còn có một chùm cây thấp mọc lên từ rể cây. Hoa 4 cánh màu trắng nhạt, từng chùm chỉ trổ một lần Tết Nguyên Tiêu (rằm tháng giêng) và hương thơm thoang thoảng. Các tàn nhánh cây Bạch Mai xòe rộng trên 200m2 và vươn cao 14m (6m?)



Dân địa phương có 4 câu thơ về cây Bạch Mai

Khí thiêng hun đúc bạch mai thần
Phú Tự đình xưa rợp bóng sân
Xuân trổ ngàn hoa đơm trắng phiếu
Đông đơm muôn lộc phủ trong ngần





Ngày 13-02-2014 chính quyền thành phố Bến Tre làm lễ đặt bia “Bạch Mai bi ký” và công nhận cây Bạch Mai là “cây di sản Việt Nam”. Chính quyền tỉnh có biết cây cổ thụ đó không có liên hệ họ hàng với cây mai vàng không? Bạch Mai bi ký là những câu thơ chỉ có người Việt đọc mới hiểu, còn du khách ngoại quốc làm sao hiểu cây Bạch Mai quý hiếm của tỉnh nhà.

Thành phố Bến Tre trên đường Nguyễn Huệ, trong khu đất nhà của Ông phán Nhiêu (thân phụ cố giáo sư Phạm Thị Hạnh, bác sĩ Phạm Duy Bình) cũng có một cây Bạch Mai nhưng thân cây và tàn lá nhỏ hơn cây Bạch Mai đình Phú Tự.



Tên khoa học cây Bạch Mai là:

Ochrocarpus siamensis var. odoratissimus: Bạch Mai, Mai Mù-u được trích từ sách Cây Cỏ Miền Nam Việt Nam của tác giả Phạm Hoàng Hộ, Quyển I, Trang 292. (3)



Hypericaceae Ben-Tre City
Cách viết tên cây đúng theo qui định quốc tế ngành Thực Vật.
Hypericaceae (họ Ban), họ cũ (Guttiferae; họ Bứa). BenTre City có thể thay tên nước Vietnam.
So sánh 3 bảng họ tên khoa học cây Mai, Bạch Mai (Mai Mù-u), Mai Chấn (Chiếu?) Thủy hoàn toàn khác họ (Family) và giống (Genus).

Theo báo Đồng Khởi điện tử, chủ tịch Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam ký quyết định công nhận “Bạch Mai cổ thụ - Cây di sản Việt Nam) và đặt tên khoa học là: Calophyllum sp. Giống cây Calophyllum có tên Mù u, Choi, Vẩy Ốc, Rù Ri, Không có khoảng 15 chủng loại. Cây mọc thông thường dựa rạch, bình nguyên từ Quảng Ninh, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hải Phòng, Nghệ An, Quảng Trị, Quảng Nam, Đà Nẵng, Nha Trang, Bà Rịa, Biên Hòa, các tỉnh phía Nam và đảo Phú Quốc. (Gần 200 loại Mù-u mọc từ Tây Nam Ấn Độ, Nam Á Châu, Bắc Úc Châu và vùng nhiệt đới Mỹ Châu. Tên Hy Lạp Kalos nghĩa là xinh đẹp và phyllon là lá đẹp xanh tươi).

Người viết rất đồng ý (Genus) là Calophyllum vì hình dáng màu da, lá, hoa 4 cánh màu trắng có hương thơm giống với cây Mù-u thuộc họ (Family) Hypericanea (họ Ban). Tuy nhiên ngành khoa học thực vật hiếm khi dùng chữ Sp. (species) để tạm thời trong lúc chờ tìm một cái tên cho thích hợp. Xin đề nghị đặt tên khoa học cây Mai Mù-u:



* Bến Tre thêm chữ Latin“num” chỉ vùng đất cây mọc.

Hội nghị Quốc Tế về ngành Thực Vật họp tại Paris năm 1867 chấp nhận 4 điều luật đặt tên cây:
1- Một cây chỉ có một tên
2- Hai cây không thể có chung một tên
3- Sau năm 1753, nếu cây có hai tên sẽ được chọn để công bố cây có tên đặt trước.
4- Tên người tìm được giống cây sẽ đặt sau tên cây.

Thí dụ: Rose paulii (Hoa Hồng (ông) Paul, thêm ii)
Rose richardii (Hoa Hồng (ông) Richard, thêm ii)

Nếu Việt Nam theo luật quốc tế ngành Thực Vật, hai cây Mai Chấn Thủy và Bạch Mai cũng nên đổi tên mới cho hợp

Thí dụ: Mai Chấn Thủy đổi tên thành Hoa Chấn Thủy
Bạch Mai đổi tên thành Bạch Nam Phương
(Hoa trắng có hương thơm của Nam Bộ)

Ý kiến của quý độc giả và những nghệ nhân hoa cảnh có nên đổi tên Việt Nam cây Bạch Mai, Mai Chấn Thủy không? Và nếu đổi chọn tên gì cho có ý nghĩa?

User is offlineProfile CardPM
Go to the top of the page
+Quote Post
BenTreHome
post Mar 19 2014, 08:45 PM
Gửi vào: #6


Advanced Member
***

Nhóm: Tech_Member
Bài viết đã gửi: 2,106
Tham gia: 21-November 07
Thành viên thứ: 622





Bảng họ tên các giống cây ngoại quốc

Bảng thí dụ tên khoa học các giống cây ngoại quốc để đề nghị đặt tên các loài Mai của Việt Nam



1- Họ tên cây bình thường
2- Họ tên cây bình thường, nhưng loại cây mọc ở quốc gia Đại Hàn (Korea)
3- Họ tên cây bình thường, nhưng biến chủng mọc xòe ra (‘Cristata’)
4- Họ tên cây bình thường, nhưng biến chủng do Tiến Sĩ (‘Dr. Hurd’) lai giống
5- Họ tên cây bình thường, nhưng biến chủng Var. (variety) giống cây ‘Orcuttii’
1. Cách viết tên họ cây chữ đầu viết hoa: (Moraceae)
2. Cách viết tên giống cây chữ đầu viết hoa: (Ficus)
3. Cách viết tên loài cây các chữ viết bình thường (macrophylla)
4. Cách viết tên biến chủng chữ đầu viết hoa và phải nằm trong hai dấu đóng trên đầu chữ (‘Cristata’)
5. Cách viết biến chủng có chữ var. (variety) giống như trường hợp 4
var. (‘Orcuttii’)
6. Cách viết tên loài (dùng tên người) richard thêm ii




1- Lấy tên khoa học cây Mai vàng từ 6-150 cánh hoặc hơn để đặt tên cây Mai trắng 12 cánh. Chữ ‘white’ có nghĩa là màu trắng của hoa.
2- Loài Mai Hương có hoa thơm dùng chữ fragrance
3- Loài Mai có hoa nhiều hơn Mai Núi 18 cánh, hàng trăm hoặc 150 cánh của Ông Nguyễn Tiến Tài ghép từ gốc Mai vàng nhiều cánh với Mai rừng. (Ông) tai thêm ii
4- Cách đặt tên cây Mai 150 của Ông Nguyễn Tiến Tài dùng tên Mai nhiều cánh multiflora và biến chủng ‘Mister Nguyen’
5- Loài Mai Vĩnh Hảo thêm chữ Latin ena
* Số thứ tự 30 các loài Mai Việt Nam và thế giới có tên khoa học Ochna multiflora. Nếu chọn tên multiflora phải thêm (Variety) biến chủng để làm rõ hoa Mai trắng “White’ hoặc biến chủng Mai vàng 150 cánh của Ông Nguyễn Tiến Tài ‘Mister Nguyen’

* Cách viết tên khoa học bảng đề nghị đúng với qui định quốc tế ngành Thực Vật. Biến chủng thực vật phải để trong hai dấu ‘ ’ trên đầu chữ viết hoa.


Cây xứ mình thành cây xứ người


Thời gian còn làm việc tại Botanical Building của Balboa Park, người viết có dịp đọc nhiều sách Bách khoa Thực Vật của Huê Kỳ và mới thấy họ không biết nhiều về cây hoa cỏ Việt Nam.
Cuốn sách Exotica #3 của tác giả Huê Kỳ Alferd Byrd Graf xuất bản năm 1974 dày 1834 trang có nhiều hình ảnh trắng đen cây hoa trên thế giới. Về họ (Moraceae) dâu tầm có 81 giống Ficus nhu Gừa (Si), Sanh, Sung, Sộp, Bồ Đề, Da (Đa)… được phân bố trong các quốc gia như:

- Á Châu: China, Japan, Indonesia, Burma, Philippines, Cambodia (Campuchia), Malaysia, Guam, Ceylon (Nam Ấn Độ Dương), Tahiti và New Celedonia (Nam Thái Bình Dương)
- Châu Phi: Ghna, Guiana, Nigeria, Congo, Sudan và Mozambique.
- Châu Mỹ: Central America, Mexico và Brazil
- Châu Úc: Queensland và New South Wales
- Vùng Địa Trung Hải
- Vùng Trung Đông: Syria, Egupt và Sudan.

Trung Hoa có tên 2 cây: Ficus pumila (Sung Thằn Lằn) và Ficus retusa (cây gừa, Si tên khoa học của Việt Nam Ficus microcarpa)
Nhật Bản xứ lạnh lẽo cũng có 1 cây Ficus pumila
Nước bạn láng giềng Campuchia cũng có 1 cây Ficus gibbosa (Indochina; Cambodia; Malaya, Ceylon). Tội nghiệp Ông sợ viết tên Việt Nam mấy Ông kẹ Mỹ phản chiến dị ứng quậy tùm lum tà la, nên Ông viết lách chữ Indochina. Uý mèn đét ơi nông nổi đoạn trường! chữ Indochina nhắc cho người Việt không quên cái nhục “Một trăm năm nô lệ giặc Tây” của Đông Dương (Việt Nam, Cao Mên, Lào) thuộc Pháp

Riêng Việt Nam cũng có nhiều cây da, cây sung, cây sanh, cây Si (gừa), cây Sộp mọc vùng rừng núi, dựa bờ rạch đến đồng bằng từ Bắc qua Trung và vô Nam. Vì sao không có tên cây Ficus trong sách của Alfred để hảnh diện với anh em trong năm châu bốn biển “có tui đây khỏi kiếm”

Số là Ông có qua Miền Nam Việt Nam để tìm hiểu Cây Cỏ nhưng thời gian đó chiến tranh Việt Nam đang lan rộng. Người hướng dẫn Ông đi lên vùng Trảng Bom tìm nhiều giống cây lạ trong rừng. Có lẽ khi vô sâu trong rừng, đoàn thám hiểm bị bị mấy Ông “Mặt Trận” tặng vài tràng đạn AK. cho bỏ ghét “bọn Mỹ ngụy” cái tội dám xâm nhập lãnh thổ bất hợp pháp. Trời đất quỉ thần ơi! giấy viết văng bay tứ tung, đố cha đứa nào dám ở lại lượm mạnh ai nấy chạy thục mạng ra đường cái. “ Oh my God!” hoàn hồn lại Ông chỉ nhớ có một cây Croton polarii (Cù Đèn) địa danh Tronc Bom, thật tội nghiệp nói có Trời làm chứng, run tay Ông viết chữ Trảng hóa thành Tronc. Ai hiểu nghĩa chữ Tronc ? “biết chết liền” và từ đó Ông thề trở lại Việt Nam “hỏng dám đâu”

Nói cho vui, sự thật Ông có đến Miền Nam nhưng những cây bản địa của Việt Nam không có người giới thiệu cho những nhà khoa học Thực Vật Huê Kỳ biết đến. Đó là lý do cây xứ mình trở thành cây xứ người như Ficus retusa, Ficus gibbosa và nhiều cây khác.

Các loài Mai Việt Nam chỉ có một chủng loại Mai vàng hoặc Huỳnh Mai 5 cánh là có tên khoa học. Ngày nay các Nghệ nhân dùng kỷ thuật ghép tạo lai giống cho hoa Mai từ 5 hoặc 18 cánh trở thành 24, 32, 48, 120 tới 150 cánh và còn uốn sửa kiểu dáng Bonsai rất đẹp. Hoa Mai thế giới có tối đa 12 cánh. Thật hảnh diện Mai Việt Nam độc đáo hơn các loài Mai của các quốc gia khác.

Tiếc thay các nhà khoa học Thực Vật Việt Nam không lưu tâm đặt tên các loài Mai, để giới thiệu cho các nước biết giá trị có một không hai của chủng loại Mai Việt Nam là loài Mai Vương của thế giới.








Sách tham khảo

1- Trần Trọng Kim, Việt Nam Sử Lược, tập I, Đại Nam, USA, Tr. 167
2- Phạm Hoàng Hộ, Cây Có Vị Thuốc ở Việt Nam, Trẻ, Phú Nhuận, 2006 tr. 83
3- Phạm Hoàng Hộ, Cây Cỏ Miền Nam Việt Nam, tập I, Bộ Giáo Dục TTHL, 1970, tr. 292
4- Phạm Hoàng Hộ, Cây Cỏ Miền Nam Việt Nam, tập I, Trẻ, Bình Thạnh, 2002, tr. 411
5- Lê Khả Kế (chủ biên), Cây Cỏ Thường Thấy ở Việt Nam, khoa học kỹ thuật, Hà Nội, 1973
6- The Hutchinson Dictionary of Plant Names: Common Botanical, Italy, 2001
7- D. Gledhill, The Names of Plant, Cambridge University Press, New York, 1989
8- Alferd Byrd Graf, Exotica #3, Roehrs Company Inc, NJ, 1974
9- Sunset, The Western Garden Book, Lane Publishing co. California, 1986
10- R. G. Turner Jr, Botanica, Barnes & Noble, New York, 2001
11- L. H. Bailey, The Standard Cyclopedia of Horticulture, The Macmillan Company, New York, 1941
12- Liberty Hyde Bailey & Ethel Zoe Bailey, Hortus Third, Barnes & Noble, New York, 1976
13- Christopher Brikell & John Elsley, Encyclopedia of Garden Plants, Macmillan Publishing Company, New York, 1989
14- Sean Hogan. Flora (A Gardener’ s Encyclopedia), Timber press, Oregan, 2004
15- Thomas H. Everett, Encyclopedia of Horticulture, United of America, New York, 1981
16- Web. Bentrehome.net, báo Đồng Khởi điện tử, 24 loài Mai Việt Nam, Ochna - wikipedia, The free encyclopedia, United Document


User is offlineProfile CardPM
Go to the top of the page
+Quote Post

Closed TopicStart new topic
1 Người đang đọc chủ đề này (1 Khách và 0 Người dấu mặt)
0 Thành viên:

 



Phiên bản thu gọn Bây giờ là: 14th October 2019 - 01:40 PM